Wat is een dwangstoornis?

Als je een dwangstoornis hebt, heb je last van dwingende verontrustende gedachten, beelden of impulsen of van dwanghandelingen.

Veel mensen met dwingende gedachten vinden zelf hun gedachten niet normaal. Het lukt ze desondanks vaak niet deze gedachten te voorkomen of los te laten. Juist dat je probeert ergens niet aan te denken draagt ertoe bij dat het steeds binnen de aandacht blijft. Zoals de naam al zegt, de gedachten zijn dwingend en als je ze hebt ervaar je het meestal als erg hinderlijk.

 

Dwanghandelingen zijn handelingen die je van jezelf steeds opnieuw moet doen. Denk aan steeds controleren of de deur op slot is, het tellen van stoeptegels, steeds zorgen dat alles recht of symmetrisch ligt, etc.

Soms zit er achter de dwanghandelingen en dwanggedachten angst. Maar lang niet altijd ervaren mensen dat er angst zit achter hun denken of handelen. Soms zal angst een gevolg zijn van de dwanggedachte of dwanghandeling en niet de oorzaak.

De verschijnselen van een dwangstoornis

Bij een dwangstoornis heb je last van dwanggedachten of dwanghandelingen, en je weet dat dit niet klopt of overdreven is. De gedachten of handelingen ervaar je als hinderlijk of ze bezorgen je problemen in omgang met anderen of bij je dagelijkse activiteiten.

Dwanggedachten (obsessies)

  • Je hebt terugkerende opdringerige gedachten, impulsen of beelden die je als zinloos ervaart, en waar je angst bij ervaart of op een andere manier last van hebt

  • De gedachten zijn meer dan een overdreven bezorgdheid over actuele problemen

  • Je probeert de gedachten te onderdrukken of afleiding ertegen te zoeken

  • De gedachten gaan vaak over besmetting, fouten maken met grote gevolgen, eigen agressie, seksuele gedachten of godslastering.

Dwanghandelingen (compulsies)

  • Bij dwanghandelingen heb je gedrag dat je steeds herhaalt (bijvoorbeeld handen wassen, of dingen rechtzetten), of je hebt mentale activiteiten (bijvoorbeeld tellen, bidden, of in jezelf woorden herhalen) waartoe je je gedwongen voelt.

  • Dit gedrag betreft vaak rituelen om “verkeerde” gedachten te compenseren. Het helpt even, maar op de duur neemt de angst juist toe. Met het uitvoeren van de rituelen bevestig je als het ware het “dreigende gevaar”. Vaak zie je de volgende handelingen:

    • Controleren

    • Schoonmaken en wassen

    • Zorgen voor symmetrie (ligt alles wel recht?) ordenen en bijvoorbeeld tellen

    • Overmatig bidden

    • Verzameldrift

Dwanggedachten en dwanghandelingen kunnen ook samenhangen met andere psychische stoornissen, lichamelijke aandoeningen of bijv. medicijngebruik. De diagnose moet daarom door een deskundige worden gesteld.

De gevolgen van een dwangstoornis

De gedachten en handelingen kosten veel tijd en aandacht, er gaat veel energie zitten in het voorkomen en of terugdringen van de gedachten en handelingen. Het wordt vaak erg moeilijk om daarnaast een normaal sociaal leven te hebben

Mensen met een dwangstoornis eisen vaak van hun omgeving dat ook die zich onderwerpen aan hun dwanggedrag. Dit leidt vaak tot spanningen binnen het gezin of tot vereenzaming.

Het beloop van een dwangstoornis

Een dwangstoornis gaat meestal niet vanzelf over. Bij de meeste mensen worden de klachten in de loop der jaren erger. De aard van de dwang kan veranderen, zo kan het zijn dat iemand eerst smetvrees heeft en later vooral bang wordt om ongelukken te veroorzaken.

Veel mensen wachten erg lang met het inroepen van hulp. De kans is groot dat je het erg beschamend vindt als je zelf een dwangstoornis hebt. Een dwangstoornis is goed te behandelen. Bij veel mensen worden met behandeling de klachten aanzienlijk minder.

Behandeling en advies bij een dwangstoornis

Voorlichting

Je kunt het best kiezen welke behandeling je wilt, als je weet hoe de klachten ontstaan, en welke mogelijkheden voor behandeling er zijn. Voorlichting is een belangrijk onderdeel van de behandeling van een dwangstoornis.

Psychologische behandeling

  • Cognitieve gedragstherapie werkt met oefeningen waarmee je kunt leren om op een andere manier naar problemen te gaan kijken en op een andere manier de problemen te hanteren. Het gaat hier vooral om het veranderen van de dwingende gedachten en ideeën over de erge dingen die kunnen gebeuren.

  • Exposure in vivo met responsepreventie is een bijzondere vorm van cognitieve gedragstherapie. Hier leer je om de moeilijke situatie op te zoeken, en niet jezelf over te geven aan de handeling die soms kortdurend de angst wegneemt. Door het vaak te doen, roept de situatie steeds minder angst op. Het dooft als het ware uit.

Medicijnen

Als je medicatie krijgt voor een dwangstoornis, zal het vaak om een antidepressivum gaan. Soms wordt dit gecombineerd met een ander middel. Meestal wordt gezocht naar de laagste dosering die nog werkt.

eHealth

Mediant ondersteunt de cognitieve gedragstherapie met de 5G-app. Deze App kan je downloaden in de App Store of in de Google Play Store.

Advies

  • Blijf actief en probeer dwanghandelingen achterwege te laten. Ze luchten misschien even op, maar het zijn bezweringen waarmee je in feite voor jezelf herhaalt dat de angst belangrijk is.

  • Zie moeilijke situaties zoveel mogelijk onder ogen, en vermijd ze niet. Vermijden kan even een gevoel van opluchting geven, maar het bestendigt het idee dat je de situatie niet kunt doorstaan.

  • Bedenk als je paniek ervaart het volgende:

    • Angstgevoelens kunnen geen kwaad en gaan vanzelf weer over. Probeer het te accepteren

    • Blijf nog een tijdje in de situatie, ook nadat de angst is gezakt

    • Zoek de situatie zo spoedig mogelijk weer een aantal keren op om de vermijding en toename van angst te voorkomen

Boeken, organisaties en Internet

Boeken

  • Sterk, F. & Swaen, S. Leven met een dwangstoornis

  • Stichting September. Zorgboek dwang

  • Manja de Neef en Yvette van der Pas. Dwang, zelfhulpboek

  • Marte van Santen. Slaaf van mijn gedachten

  • Manja de Neef en Pim Cuijpers. Fobieën (Teleac)

  • David Adam. Het houdt niet op

  • Nynke Mulder en Véronique Poll. Moeten & Moed

  • Marte Van Santen. Slaaf van mijn gedachten

  • Joe Wells. Een dictator in m’n kop, Het verhaal van een tiener over zijn ervaringen met obsessief-compulsieve stoornis

Organisaties

  • De ADF stichting is een landelijke patiëntenvereniging die zich inzet voor mensen met angst- en dwangklachten. De kennis en informatie over angststoornissen is nog steeds onvoldoende beschikbaar. Deze site bevat veel informatie over verschillende angststoornissen, de symptomen en behandelingsmogelijkheden

  • NedKAD: Nederlands Kenniscentrum Angst en Depressie. Het kenniscentrum richt zich op patiënten/cliënten, hun naasten en behandelaars met als doel de kwaliteit van de hulpverlening aan mensen met angst- en stemmingsstoornissen te verbeteren.

Internet

In de App-store en in de Google Playstore vindt u de Mediant App 5G. U kunt deze gratis downloaden op uw telefoon of tablet.

Als je kinderen hebt

Wanneer een ouder psychisch ziek is, heeft elk gezinslid hier mee te maken. Kinderen merken dit altijd. Als ouders moeilijke tijden doormaken is dat voor kinderen vaak verwarrend en soms beangstigend. Ze hebben een eigen beleving van de ziekte en eigen vragen of zorgen. Ze vinden het lastig deze vragen te stellen. Ze willen de ouders hier niet mee belasten en blijven er dan mee rondlopen. Gevoelens van schuld en schaamte kunnen zowel bij kinderen als de ouders een gevolg zijn.

Daarom is het goed dat er met kinderen gepraat wordt zodat ze weten wat er aan de hand is. Als kinderen hun eigen verhaal kunnen vertellen, helpt dit enorm.

Mediant biedt in de thuissituatie gesprekken aan mensen die voor de eigen psychische problemen al hulp krijgen en thuiswonende kinderen hebben.