Wat is paniekstoornis?

Bij een paniekstoornis, heb je regelmatig momenten met plotseling opkomende, sterke angstgevoelens. De angst gaat samen met lichamelijke verschijnselen als ademnood, pijn op de borst, hartkloppingen, misselijkheid, enzovoorts. Meestal ontstaan de klachten door snelle en oppervlakkige ademhaling, maar je kunt misschien ook denken dat je met een hartaanval te maken hebt. Je raakt de controle over jezelf kwijt, je bent bang om flauw te vallen, dood te gaan, of gek te worden.

Omdat de gevoelens zo overweldigend zijn kan het zijn dat je situaties gaat vermijden om te voorkomen opnieuw een paniekaanval te krijgen. Op deze manier ontstaat er een angst voor de angst die steeds meer je leven kan gaan beheersen.

De verschijnselen van een paniekstoornis

Iemand met een paniekstoornis heeft regelmatig angstaanvallen in situaties waarin geen sprake is van een echte bedreiging . Een belangrijk kenmerk is ongerustheid over een mogelijke paniekaanval. Als een situatie lijkt op iets waarin je eerder een paniekaanval hebt meegemaakt, beschouw je dit als “gevaar”. Vaak met als gevolg een nieuwe paniekaanval. Het kan ook zijn dat het ervaren van bepaalde prikkels in het lichaam leiden tot bezorgdheid en angst om een aanval te krijgen. De meeste mensen met een paniekstoornis herkennen niet dat het een aangeleerde ongerustheid is, en het lijkt of de aanvallen zonder aanleiding plaatsvinden. Er is dan misschien geen daadwerkelijk gevaar, maar je reageert op het “gevaar” dat gekoppeld is aan een situatie in je eigen gedachten.

Om situaties hanteerbaar te houden maken veel mensen met paniekstoornissen gebruik van veiligheidsgedrag. Je neemt bijvoorbeeld iemand mee de stad in, of je gaat in een zaal zo zitten dat je er direct uit kunt. Dit lijkt even te helpen, maar hierdoor blijf je je aandacht richten op mogelijk gevaar. In feite houdt dit de paniekstoornis in stand.

Als je voortdurend op je hoede bent voor situaties die angst kunnen oproepen, is de verleiding heel groot dat soort omstandigheden te vermijden. Het voordeel is van korte duur: even neemt de spanning af, maar net als bij het veiligheidsgedrag blijf je de aandacht richten op mogelijk “gevaar” en blijft de paniekstoornis in stand.

De gevolgen van een paniekstoornis

Een paniekstoornis heeft vaak een grote impact op het functioneren. Je ziet vaak mensen die in hun beroep of op school veel minder functioneren dan ze gezien hun capaciteiten zouden kunnen. Bij veel mensen wordt ook het sociale leven veel beperkter, minder eropuit, niet op vakantie en minder onder de mensen. Voor sommige mensen zijn zelfs activiteiten als boodschappen doen al zwaar belastend. In de rijtjes van ziektes met de grootste maatschappelijke impact staan angststoornissen (waar paniekstoornis bij hoort) op de vierde plaats, direct na hart en vaatziekten, diabetes en beroerte.

Het beloop van een paniekstoornis

Veel mensen met paniekklachten komen eerst één of meerdere keren bij de huisarts of de eerste hulp op het ziekenhuis met de angst dat ze een probleem hebben met hart of ademhaling. Als je een paniekstoornis niet behandelt leidt het vaak en soms snel tot verergering van de klachten. Ongeveer een op de vijf mensen met een paniekstoornis krijgt binnen een jaar ook last van een depressieve stoornis, en na vijf jaar is dat opgelopen tot ongeveer twee op de drie. 30 tot 50% van de mensen herstelt spontaan, maar dit herstel neemt vaak 6 tot 7 jaar in beslag. Als op deze manier de klachten verdwijnen, wil dat niet zeggen dat het functioneren (bijv. werk, thuis en omgang met vrienden) ook herstelt.

Behandelingen en advies bij paniekstoornis

Bij behandeling kies je in de regel voor de lichtste aanpak die werkt. Hierbij houdt een behandelaar rekening met de voorkeuren van de cliënt

Voorlichting

Bij elke vorm van behandeling is het belangrijk dat je goed geïnformeerd wordt over de klachten, hoe ze tot stand komen en verergeren en over de mogelijke aanpak. Het is belangrijk voor de motivatie tijdens de behandeling dat je een voorstelling hebt van de stappen die je gaat zetten, en hoe die kunnen helpen. En het is belangrijk voor de keus van de behandeling dat je weet waartussen je te kiezen hebt.

Zelfhulp

Zelfhulpboeken of een zelfhulpprogramma met minimale begeleiding door een praktijkondersteuner Geestelijke Gezondheidszorg in de Huisartsenpraktijk (POH).

Psychologische behandeling

De meeste behandelingen zijn opgebouwd uit drie bestanddelen. Allereerst de hierboven genoemde voorlichting, verder een behandeling waarbij je leert hoe je denken het gevoel bepaalt (cognitieve gedragstherapie), en ten derde een stappenplan waarbij je steeds meer je angst voor een paniekaanval onder ogen gaat zien (exposure). Met deze technieken oefen je in situaties die spanning oproepen. De oefeningen worden met kleine stapjes steeds iets moeilijker, steeds als een stap vertrouwd genoeg voelt kan je starten met een situatie die iets moeilijker is. Je ervaart dan steeds meer dat er geen sprake is van een echt gevaar, en leert dat de technieken helpen om je in de steeds moeilijker wordende situaties te redden. Je leert de angst steeds meer te overwinnen.

Medicijnen

In sommige gevallen wordt de behandeling aangevuld met medicatie. Meestal wordt gekozen voor een antidepressivum. Bij veel mensen met paniekklachten geeft dit het beste resultaat

eHealth

Mediant biedt twee vormen van eHealth bij de behandeling van paniekklachten. Het eHealthprogramma Paniek biedt dezelfde behandelstappen als de hiervoor beschreven psychologische behandeling: voorlichting, denken beïnvloedt het voelen, technieken om paniek te onderbreken en oefenen.

De App 5G wordt ingezet bij het onderdeel over denken en voelen. Met de App kan goed thuis worden geoefend.

Advies

  • Blijf actief en maak geen gebruik van veiligheidsgedrag. Veiligheidsgedrag is bijvoorbeeld iemand meenemen. Vaak voelt het eerst even goed, maar het bestendigt het idee dat je het niet alleen zou kunnen.

  • Zie moeilijke situaties zoveel mogelijk onder ogen, en vermijd ze niet. Vermijden kan even een gevoel van opluchting geven, maar het bestendigt het idee dat je het niet zou kunnen.

  • Bedenk als je paniek ervaart het volgende:

    • Paniekgevoelens kunnen geen kwaad en gaan vanzelf weer over. Probeer het te accepteren. Een paniekaanval leidt niet tot doodgaan, flauwvallen of gek worden.

    • Een paniekaanval is een alarmreactie, het is echter een vals alarm omdat er geen werkelijk gevaar is.

    • Let op wat er wekelijk gebeurt (zoals duizeligheid en hartkloppingen) en herken het als behorend bij een paniekaanval.

    • Voorkom overdreven aandacht voor de lichamelijke gevoelens, zonder ze te vermijden. Richt de aandacht ook op de dingen om je heen.

    • Blijf nog een tijdje in de situatie, ook nadat de angst is gezakt.

    • Zoek de situatie zo spoedig mogelijk weer een aantal keren op om de vermijding en toename van angst te voorkomen.

Boeken organisaties en internet

Boeken

  • Fred Sterk en Sjoerd Swaen. Leven met een paniekstoornis

  • Peter Meulenbeek & Bas van Heycop ten Ham. Paniek, leren omgaan met angstaanvallen

Organisaties

  • De ADF stichting is een landelijke patiëntenvereniging die zich inzet voor mensen met angst- en dwangklachten. De kennis en informatie over angststoornissen is nog steeds onvoldoende beschikbaar. Deze site bevat veel informatie over verschillende angststoornissen, de symptomen en behandelingsmogelijkheden

  • NedKAD: Nederlands Kenniscentrum Angst en Depressie. Het kenniscentrum richt zich op patiënten/cliënten, hun naasten en behandelaars met als doel de kwaliteit van de hulpverlening aan mensen met angst- en stemmingsstoornissen te verbeteren.

Internet

In de App-store en in de Google Playstore vindt u de Mediant App 5G. Je kunt deze gratis downloaden op uw telefoon of tablet.

Als je kinderen hebt

Wanneer een ouder psychisch ziek is, heeft elk gezinslid hier mee te maken. Kinderen merken dit altijd. Als ouders moeilijke tijden doormaken is dat voor kinderen vaak verwarrend en soms beangstigend. Ze hebben een eigen beleving van de ziekte en eigen vragen of zorgen. Ze vinden het lastig deze vragen te stellen. Ze willen de ouders hier niet mee belasten en blijven er dan mee rondlopen. Gevoelens van schuld en schaamte kunnen zowel bij kinderen als de ouders een gevolg zijn.

Daarom is het goed dat er met kinderen gepraat wordt zodat ze weten wat er aan de hand is. Als kinderen hun eigen verhaal kunnen vertellen, helpt dit enorm.

Mediant biedt in de thuissituatie gesprekken aan mensen die voor de eigen psychische problemen al hulp krijgen en thuiswonende kinderen hebben.