Wat is sociale-angststoornis

Een sociale angststoornis werd tot voor kort ook sociale fobie genoemd. Bij een sociale-angststoornis heb je last van sterke angst voor sociale situaties; angst voor kritiek, angst om niet serieus genomen te worden, of om gepest of uitgelachen te worden. De sociale situaties waarin iemand bang wordt, kunnen bij iedereen verschillen. Denk aan vergaderingen, verjaardagen, presentaties, eten in een restaurant, of bij kinderen bijvoorbeeld praten met een volwassene of in de klas iets vragen aan een leerkracht.

Deze angst treedt bij deze situaties steeds weer op en is veel sterker dan normaal bij deze situaties. Het gaat dus veel verder dan verlegenheid. De stoornis zorgt ervoor dat je niet meer goed functioneert in het dagelijkse activiteiten. Deze angst moet in een periode van zes maanden regelmatig optreden om van een sociale-angststoornis te kunnen spreken. Vaak zie je dat mensen de angstsituaties gaan vermijden, of dat ze het alleen met grote gevoelens van spanning volhouden.

De verschijnselen van sociale-angststoornis

Bij een sociale angststoornis heb je regelmatig last van sterke angst, die je ervaart in sociale situaties. De angst kan lichamelijke verschijnselen oproepen zoals: blozen, trillen, droge keel, zweten of hartkloppingen. De spanning is groter dan bij de situatie past. Zo zijn de meeste mensen wel wat gespannen voor een presentatie, maar als je niet meer kunt nadenken en er geen woord meer uitkrijgt is de spanning niet passend.

In sociale situaties lukt het vaak niet meer om goed te concentreren. De aandacht is vooral gericht op wat je voelt en wat anderen misschien van je denken, en niet op wat je te vertellen hebt, of wie die ander eigenlijk is.

Bij kinderen uiten de angstklachten zich vaak door langdurig huilen, driftbuien, lichamelijk slap worden, terugdeinzen in contact met anderen, extreem vastklampen aan een bekende volwassene of niet meer in kunnen spreken. Deze klachten kunnen ontstaan in het contact met onbekenden, maar ook met mensen die ze kennen.

Bij het vaststellen van de diagnose kijkt een psychiater of psycholoog ook, of de angstklachten door andere oorzaken kunnen worden verklaard. Bijvoorbeeld door een andere angststoornis, door een lichamelijke ziekte of door gebruik van medicijnen of drugs.

De gevolgen van sociale-angststoornis

Als je een sociale angststoornis hebt, verstoort dat je dagelijks functioneren. Als de angst er al op jonge leeftijd is, zie je dat veel kinderen het slechter doen op school, of dat ze school niet afmaken. Ook in het werk zie je dat veel mensen met sociale-angststoornis op een lager niveau functioneren dan gezien hun andere capaciteiten bij ze past. Veel mensen vereenzamen doordat ze sociale gebeurtenissen gaan vermijden: ze gaan niet naar feestjes, krijgen zelf weinig mensen over de vloer, zitten alleen in de kantine, enzovoorts. De meeste mensen schamen zich voor hun klachten en praten er niet liever met anderen over. Dit maakt ook dat veel mensen pas erg laat hulp van bijvoorbeeld de huisarts inroepen.

Het voortduren van de klachten draagt ertoe bij dat mensen andere stoornissen als depressie en paniekstoornissen krijgen, of dat ze hun toevlucht zoeken in alcohol drugs of medicijnen.

Het beloop van sociale-angststoornis

Zonder behandeling kan een sociale-angststoornis lang aanhouden. De helft van de mensen heeft na 25 jaar nog steeds last van de stoornis. Sociale angststoornissen zijn goed te behandelen.

Behandeling en leefstijladvies bij sociale-angststoornis

Voorlichting

Bij elke vorm van behandeling is het belangrijk dat je goed geïnformeerd bent over de klachten, hoe ze tot stand komen en verergeren en over de mogelijke aanpak. Snappen wat een sociale angststoornis is, wat het met je doet en wat de behandelmogelijkheden zijn is belangrijk om een goede keus te maken voor een behandeling.

Psychologische behandeling

Naast de voorlichting die hiervoor is genoemd, zijn er drie behandelonderdelen die vaak toegepast worden bij Sociale angst:

  • Met cognitieve gedragstherapie leer je de gedachten die de angst aanjagen te toetsen aan de werkelijkheid. Klopt het inderdaad dat anderen mij vreemd vinden? Realistische gedachten helpen om de onredelijke angst te verminderen.

  • Het onderdeel taakconcentratie richt zich op de rol van een verhoogd zelfbewustzijn bij het in stand houden van de angst. Met oefeningen en huiswerk leer je de aandacht meer naar buiten te richten: op de (sociale)taak in plaats van naar binnen: op gevoelens van angst en onzekerheid

  • Sociale vaardigheden kun je versterken. Je kunt leren om assertiever te worden. Dat betekent jezelf in contacten met anderen gelijkwaardig opstellen, goed voor jezelf opkomen en de ander daarbij ook met respect behandelen. Je kunt ook leren om op een goede manier steun van anderen te vragen. En je kunt je eigen presentatie leren versterken.

Medicijnen

Als medicatie bij sociale angst wordt voorgeschreven is dat meestal een antidepressivum. De moderne antidepressiva werken goed bij veel mensen met angstklachten. Soms worden ook kalmeringsmiddelen (benzodiazepinen) voorgeschreven. Die werken een korte tijd wel goed, maar na een paar weken werken ze niet meer. Bij stoppen komen de angsten vaak een tijd lang in verhevigde mate terug.

eHealth

Mediant ondersteunt de cognitieve gedragstherapie met de 5G-app. Deze App kan je downloaden in de App Store of in de Google Play Store.

Ook biedt Mediant een eHealthprogramma Sociale Angst. Dit programma heeft onderdelen taakconcentratie en cognitieve gedragstherapie.

Boeken, organisaties en Internet

Boeken

  • Susan Bogels, Susan M. Bogels. Cognitieve therapie bij sociale angst.

  • Joke Kragten. Leven met een sociale fobie.

  • Stichting September. Zorgboek Angst, Fobie en Paniek.

  • Theo IJzermans, Jan Schouten: Ik kon wel door de grond zakken.

Organisaties

  • De ADF stichting is een landelijke patiëntenvereniging die zich inzet voor mensen met angst- en dwangklachten. De kennis en informatie over angststoornissen is nog steeds onvoldoende beschikbaar. Deze site bevat veel informatie over verschillende angststoornissen, de symptomen en behandelingsmogelijkheden

  • NedKAD: Nederlands Kenniscentrum Angst en Depressie. Het kenniscentrum richt zich op patiënten/cliënten, hun naasten en behandelaars met als doel de kwaliteit van de hulpverlening aan mensen met angst- en stemmingsstoornissen te verbeteren.

Internet

Als je kinderen hebt

Wanneer een ouder psychisch ziek is, heeft elk gezinslid hier mee te maken. Kinderen merken dit altijd. Als ouders moeilijke tijden doormaken is dat voor kinderen vaak verwarrend en soms beangstigend. Ze hebben een eigen beleving van de ziekte en eigen vragen of zorgen. Ze vinden het lastig deze vragen te stellen. Ze willen de ouders hier niet mee belasten en blijven er dan mee rondlopen. Gevoelens van schuld en schaamte kunnen zowel bij kinderen als de ouders een gevolg zijn.

Daarom is het goed dat er met kinderen gepraat wordt zodat ze weten wat er aan de hand is. Als kinderen hun eigen verhaal kunnen vertellen, helpt dit enorm.

Mediant biedt in de thuissituatie gesprekken aan mensen die voor de eigen psychische problemen al hulp krijgen en thuiswonende kinderen hebben.