Wat is ADHD?

ADHD betekent Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, oftewel: aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit. We hebben een tijd lang gedacht dat deze ziekte alleen bij jongeren en kinderen voorkwam. Sinds een paar jaar is bekend dat de aandoening ook bij volwassenen voorkomt. ADHD is een ontwikkelingsstoornis. Dit betekent dat de verschijnselen al in de kinderleeftijd tot uiting komen.

 

Als je ADHD hebt, vind je het vaak moeilijk om de aandacht lang ergens op te richten. Je dwaalt snel af, maakt ongemerkt foutjes bij een taak en bent vaak dingen kwijt. Bij sommige vormen van ADHD kun je ook last hebben van bewegingsonrust. Je vindt het dan bijvoorbeeld moeilijk om stil te zitten.

Je omgeving heeft vaak het idee dat je slordig of onhandig bent en dat je door slecht opletten dingen stukmaakt. Vaak denken ze ook dat je niet luistert en gaan ze heel nadrukkelijk tegen je praten. Ze denken dat je niet wilt, terwijl je het eigenlijk niet goed genoeg kunt.

De verschijnselen van ADHD

We spreken pas van ADHD als de verschijnselen al in de kinderleeftijd en in voldoende mate aanwezig zijn. Ook moeten ze verstorend werken op meerdere gebieden van het leven (bijvoorbeeld school of werk, relaties enzovoorts), waardoor problemen (in de ontwikkeling) optreden. De diagnose kan alleen door een deskundige worden vastgesteld.

Bij ADHD onderscheiden we drie vormen:

  1. De aandachtsproblemen staan duidelijk op de voorgrond. Dit komt wat meer bij vrouwen en meisjes voor dan bij mannen en jongens. Deze vorm wordt ook wel ADD (Attention-Deficit Disorder of aandachtstekortstoornis zonder hyperactiviteit) genoemd. Als je deze vorm van ADHD hebt gaat het over de volgende kenmerken:

    • Moeite hebben met vasthouden van de aandacht, of achteloos fouten maken.

    • Niet lijken te luisteren.

    • Aanwijzingen niet opvolgen of opdrachten niet kunnen afmaken.

    • Organiseren van taken kost moeite.

    • Moeite hebben met taken die langdurige geestelijke inspanning vragen.

    • Dingen kwijt raken die nodig zijn voor taken.

    • Gemakkelijk afgeleid worden.

    • Vergeetachtig bij dagelijkse bezigheden.

  1. De bewegingsonrust en impulsiviteit staan duidelijk op de voorgrond. Dit zie je vooral bij mannen en jongens. Deze vorm wordt ADHD overwegend hyperactieve en impulsieve type genoemd.

Als je hyperactief bent herken je dat aan:

    • Onrustig bewegen met handen en voeten of draaien op de stoel.

    • Opstaan als zitten blijven verwacht wordt.

    • Rondrennen of overal op klimmen als dit ongepast is (bij volwassenen beperkt zich dit meestal tot gevoelens van rusteloosheid).

    • Moeilijk rustig kunnen spelen of ontspannende activiteiten uitvoeren.

    • In de weer zijn of maar doordraven.

    • Aan één stuk door praten.

Bij impulsiviteit zie je bijvoorbeeld:

    • Het antwoord eruit gooien voordat de vragen afgemaakt zijn.

    • Moeite hebben met op de beurt wachten.

    • Verstoren van bezigheden van anderen.

  1. Als je de gecombineerde vorm hebt, hebben problemen zowel betrekking op aandacht, als op onrust of impulsiviteit. Ook dit komt meer bij mannen en jongens voor.

ADHD gaat vaak samen met bijkomende problemen. Zo kun je last hebben van snel wisselende stemmingen, verslaving, relatieproblemen, slecht slapen, faalangst of depressiviteit, angst, dyslexie en gedragsproblemen (bij kinderen).

Naast de problemen die ADHD met zich meebrengt brengt het ook eigenschappen mee die je kwaliteiten kunt noemen: Mensen met ADHD zijn vaak creatief, speels en levendig, ze hebben veel energie, hebben een sterke intuïtie en zijn daadkrachtig.

Niet iedereen die dromerig of onrustig is heeft ADHD. Bij kinderen past veel gedrag dat je ook bij ADHD ziet in bepaalde levensfasen. Ook kunnen de verschijnselen door andere aanleidingen worden veroorzaakt. Om voor een goede aanpak te kunnen kiezen is het belangrijk te weten of het om ADHD gaat of om iets anders. De diagnose kan alleen door een deskundige worden vastgesteld. En die kan bijvoorbeeld ook helpen om in te schatten of het gedrag normaal is (lastig, maar bijvoorbeeld wel passend bij de leeftijd), of dat het echt ADHD-gedrag is.

De gevolgen van ADHD

Kinderen en jongeren met ADHD hebben vaak moeite met leren en met de omgang met anderen. Als de klachten er nog zijn als je volwassen bent en het is niet gelukt ze hanteerbaar te maken, kan dat leiden tot een ontwikkelingsachterstand, tot problemen met werk, met relaties met rijvaardigheid of bijvoorbeeld met misbruik van genotsmiddelen.

Het beloop van ADHD

Bij kinderen die behandeld worden zal ongeveer een derde op volwassen leeftijd de ADHD helemaal overwinnen. Bij een even grote groep blijft ADHD bestaan, maar met veel minder klachten. Tot slot is er een groep van ook ongeveer een derde, die klachten in dezelfde mate blijft houden. Het is niet precies bekend wat maakt dat het bij de één bijna helemaal overgaat en bij de ander niet. Er zijn aanwijzingen dat een rustige en veilige omgeving (thuis en op school) bescherming biedt en de kansen sterk vergroot.

Behandeling en advies bij ADHD

Medicijnen

Er zijn medicijnen die goed werken tegen de verschijnselen van ADHD. De medicatie geneest ADHD niet, als je ermee stopt, komen de verschijnselen terug. Als medicatie niet regelmatig wordt ingenomen, of als gestopt wordt, kunnen de verschijnselen tijdelijk zelfs in sterkere mate terugkeren.

Bij Kinderen

De behandeling van ADHD bij kinderen loopt – in elk geval deels – via de ouders. De ouders zijn bij uitstek degenen die het kind in alledaagse situaties ondersteunen en begeleiden. Hoewel van deze ouders vaak veel meer gevraagd wordt dan in een gewone opvoedingssituatie, zijn het de gewone opvoedingsprincipes die hier het meest helpen:

  • Benader het kind positief, ook al voel je je soms onmachtig.

  • Het kind belonen door bijvoorbeeld een compliment of iets samen te gaan doen levert veel meer op dan straffen.

  • Geduld, en blijf rustig en consequent; een kind met ADHD wil het wel goed doen, maar krijgt dat vaak niet uit zijn vingers. De moeite die zij of hij moet doen is gewoon vele malen groter dan bij andere kinderen.

Het is erg belangrijk om te weten wat ADHD is en hoe het een kind hindert. Als het je lukt om te accepteren wat er aan de hand is, is het makkelijker het kind positief te ondersteunen. Het lastige gedrag is geen onwil van het kind en geen teken van falende opvoeding. Het is echt een beperking die ouders en het kind moeten hanteren. Accepteren is moeilijk; de valkuil van ergernis of boosheid is altijd dichtbij. Het kan helpen dit stukje af en toe nog even door te lezen.

Met gewone opvoedingstechnieken (positief blijven, complimenten en geduld) ondersteun je als ouder het kind in het beperken van het symptoomgedrag en draag je bij aan veilige omgeving.

Bij Jongeren en volwassenen

Voor jongeren en volwassenen, en ook voor de omgeving (bijvoorbeeld school of partners) is het belangrijk goed geïnformeerd te zijn over de klachten, hoe je die kunt hanteren en welke behandelmogelijkheden er zijn. Voor iedereen is het belangrijk om te herkennen dat er meestal geen sprake is van onwil, maar vooral van onmacht. En dat het gedrag niet veroorzaakt wordt door het handelen van de leerkracht of andere betrokkenen, of door slechte opvoeding.

Een belangrijk deel van de behandeling is leren de verschijnselen van ADHD zelf zo goed mogelijk te hanteren. Hoe kan je zo goed mogelijk de aandacht vasthouden, en hoe kan je op een georganiseerde en planmatige manier omgaan met situaties die zich voordoen. Daarnaast geeft structuur in het dagelijks leven (goed dag- nachtritme, regelmatige maaltijden, opgeruimde omgeving) rust. Soms maken ook sociale vaardigheden deel uit van de behandeling.

eHealthbehandeling

De behandeling voor jongeren en de voorlichting voor ouders wordt binnen Mediant vaak ondersteund met eHealth. Naast de behandeling volgt de ouder of het kind een korte internetcursus over ADHD of over omgaan met medicatie bij ADHD. Ook is er voor de ondersteuning van de ouders de Mediant App ADHD met oefeningen en tips die de behandeling ondersteunen. Deze App staat gratis in de App-store en in google Playstore.

Advies

  • Het is makkelijker om aandachtig te zijn als de omgeving rustig en overzichtelijk is.

  • Voldoende uitgerust zijn is een voorwaarde om je aandacht gericht te houden.

  • Hulpmiddelen als digitale agenda’s kunnen goed helpen bij het plannen van activiteiten en om aan de planning herinnerd te worden. Neem ook rustig de tijd om een planning te maken en probeer je er zoveel mogelijk aan te houden

Boeken, organisaties en Internet

Boeken

  • H. de Backer. ADHD? Laat je niets wijsmaken!

  • Thom Hartmann. ADHD de complete gids voor kinderen en volwassenen

  • Peg Dawson & Richard Guare, Slim maar. 2010Peggy Klappe-Van Stralen. Jouw troep! Anti-chaos tips voor scholieren.

  • .J. Kolberg & K. Nadeau. Opgeruimd leven met ADHD. Praktische organiseertips en –strategieën.

  • J.J.Sandra Kooij. ADHD bij volwassenen. Inleiding in diagnostiek en behandeling.

  • J.J.Sandra Kooij. Over medicatie voor volwassenen met ADHD (met DVD). K.G. Nadeau: Aandacht, een kopzorg? Een gids voor volwassenen met concentratieproblemen (ADD/ADHD). P. Quinn & K. Nadeau: ADHD bij vrouwen. Richtlijnen voor diagnostiek en behandeling. S.A. Safren e.a. Behandelgids ADHD bij volwassenen, cliëntenwerkboek. Een programma voor cognitieve gedragstherapie.

  • S. Taylor, de AD(H)D Survivalgids

Organisaties

  • Balans is de landelijke vereniging voor gedrags- en leerproblemen voor (ouders van) kinderen met onder andere ADHD. Het blad Balans Magazine en de website www.balansdigitaal.nl bieden veel nuttige en praktische informatie.

  • Impuls is de vereniging voor volwassenen met ADHD en/of pervasieve ontwikkelingsstoornissen (PDD-NOS) met het blad Impulsief. Er zijn zogenaamde ADHD-cafés om elkaar te ontmoeten (www.impulsdigitaal.nl). De Advies- en Informatielijn (AIL) is bereikbaar op werkdagen van 9.30 –13.00 uur, tel. (0900) 20 200 65. Het adres is: Balans en Impuls, de Kwinkelier 37-39, 3722AR Bilthoven.

  • ADHD Stichting (Dit is geen patiëntenvereniging) De ADHD stichting is een organisatie zonder winstoogmerk, die als doel heeft het verbeteren van de situatie van kinderen en volwassenen met ADHD en hun omgeving. Adres: Parallelweg 5, 5431CA Cuijk. Telefoon: (06)16818576. E-mail: info@adhd.nl

  • Het Kenniscentrum ADHD bij volwassenen houdt zich bezig met nieuw behandelaanbod voor patiënten met ADHD, deskundigheidsbevordering, wetenschappelijk onderzoek en coördinatie van het Netwerk ADHD bij volwassenen en het ‘European Netwerk Adult ADHD’. Meer informatie via: www.adhdbijvolwassenen.nl

  • Het Kenniscentrum kinder- en jeugdpsychiatrie houdt zich bezig met ontwikkelingen op het gebied van onderzoek en behandeling van kinderen en jongeren met psychiatrische problematiek. Er is een deel voor professionals, ouders, jongeren, gemeenten en leerkrachten. www.kenniscentrum-kjp.nl

Internet

In de App-store en in de Playstore vindt u de Mediant App ADHD. U kunt deze gratis downloaden op uw telefoon of tablet.

Als je kinderen hebt

Wanneer een ouder psychisch ziek is, heeft elk gezinslid hier mee te maken. Kinderen merken dit altijd. Als ouders moeilijke tijden doormaken is dat voor kinderen vaak verwarrend en soms beangstigend. Ze hebben een eigen beleving van de ziekte en eigen vragen of zorgen. Ze vinden het lastig deze vragen te stellen. Ze willen de ouders hier niet mee belasten en blijven er dan mee rondlopen. Gevoelens van schuld en schaamte kunnen zowel bij kinderen als de ouders een gevolg zijn.

Daarom is het goed dat er met kinderen gepraat wordt zodat ze weten wat er aan de hand is. Als kinderen hun eigen verhaal kunnen vertellen, helpt dit enorm.

Mediant biedt in de thuissituatie gesprekken aan mensen die voor de eigen psychische problemen al hulp krijgen en thuiswonende kinderen hebben.