Wat is een bipolaire stoornis?

Bij een bipolaire stoornis heb je last van sterk wisselende stemmingen. Vroeger spraken we van een manisch depressieve stemmingsstoornis. Je hebt periodes dat je somber bent, waarin de interesse in de mensen en dingen om je heen minder wordt. Dit noemen we een depressieve episode. Daarnaast heb je fases dat je een uitgelaten levenslustige en vaak overactieve stemming hebt; het gevoel dat je de wereld aankunt. Dit noemen we een manische episode.

Deze stemmingen zijn veel intenser dan de gewone verdrietige of goede bui die iedereen wel kent: de stemming past niet bij de situatie en ook het gedrag dat iemand dan vertoont is vaak niet passend. Iemand met een bipolaire stoornis kent ook periodes met weinig klachten. We spreken dan van een stabiele periode

De klachten verschillen van persoon tot persoon. Bij de één staat de depressie meer op de voorgrond, de ander heeft ook vaker manische stemmingen. Het verschilt ook hoe vaak en hoe intens de verschillende stemmingen zich voordoen. Met goede behandeling lukt het vaak om extreme stemmingen te voorkomen, maar met een bipolaire stoornis blijf je kwetsbaar voor stemmingsontregelingen. Net als bij iedere chronische ziekte, vraagt dit levenslang aandacht.

De verschijnselen van een manisch depressieve stoornis

Een bipolaire stoornis kenmerkt zich door uitersten in de stemming. Soms begint het met een manische episode, waarin de stemming eigenlijk te goed is. Vaak volgt een depressieve periode met somberheid of prikkelbaarheid. Bij anderen zie je dat het begint met een aantal depressieve episodes waarop een manische episode volgt. In dat laatste geval wordt vaak pas na lange tijd duidelijk dat het om een bipolaire stoornis gaat en niet alleen om een depressie.

Vaak ontstaan de episodes geleidelijk, maar soms ontstaat (en dan meestal bij manische ontremming) de stemming binnen een dag. Het gaat steeds om stemmingen die lang aanhouden en die niet passen als reactie op de situatie waarin je je bevindt.

Depressie is een ernstige somberheid die vaak niet past in de situatie waarin je je bevindt. Deze klachten duren een aantal dagen tot weken en gaan vaak niet vanzelf over.

Een depressie kun je herkennen aan:

  • Je voelt je somber en/ of prikkelbaar je hebt nergens meer zin in, de interesse in de dingen om je heen is grotendeels verdwenen en je voelt je lusteloos.

  • Vaak ben je moe, slaap je slecht en zie je op tegen de dag. De verleiding is groot om op bed te blijven liggen en jezelf terug te trekken.

  • Bij veel mensen verandert het eetpatroon: de één verliest de eetlust, de ander gaat juist veel eten (emotie- eten).

  • Concentreren en beslissingen nemen kost moeite. Het lijkt alsof je denken en handelen vertraagd is.

  • Je hebt vaak negatieve gedachtes over jezelf, je voelt zich daarnaast misschien ook schuldig naar je omgeving.

  • Mogelijk ben je ook bang dat deze periode nooit meer voorbijgaat en dat niets of niemand kan helpen. Soms hoort hier ook de gedachte bij dat je er beter niet meer kunt zijn. Het is daarom belangrijk om hulp te zoeken!

  • Een enkele keer verliezen mensen in een depressie de realiteit uit het oog; we spreken dan van een psychotische depressie. Dit komt niet zo vaak voor.

Manie is juist een ziekelijke opgewektheid die niet past bij de situatie waarin je je bevindt; de tegenpool van de depressie. Lastig bij een manie is dat je jezelf dan vaak heel goed voelt en niet in de gaten hebt dat er een probleem is.

Een manie herken je aan:

  • Een extreem verhoogde stemming; té goed en té uitgelaten. Je zit dan vaak vol energie en levenslust en hebt het idee de hele wereld aan te kunnen. Anderen in je omgeving vinden je te druk. Je ziet zelf niet meer wat wel en niet passend is in contact met anderen of in je gedrag in bepaalde situaties.

  • In deze stemming kunt je impulsieve beslissingen nemen die niet bij je passen in de stabiele fase. Denk hierbij aan veel geld uitgeven, roekeloos rijgedrag, verder gaan in seksuele contacten dan je anders zou doen of bijvoorbeeld uw baan opzeggen of relatie verbreken.

  • Je hebt minder behoefte aan slaap of rust. Ook neem je geen tijd om te eten of merkt je niet eens dat je honger hebt. Je denkt snel, maar ook van de hak op de tak en je bent snel afgeleid. Je kunt niet stil zitten en wilt van alles ondernemen. Hierdoor bestaat het risico op uitputting.

  • Je voelt je zeker, denkt veel aan te kunnen en de kans bestaat dat je de realiteit uit het oog verliest. Omdat anderen het vaak niet eens zijn met je ideeën word je prikkelbaar. Je wordt gedreven in het overtuigen van anderen van je ideeën. Het uit het oog verliezen van de realiteit, bijvoorbeeld dingen zien of horen die een ander niet ziet, wordt psychotische verschijnselen genoemd. Bij een manie zijn dat vaak grootheidsideeën of achterdocht.

Als je een verhoogde stemming heeft die niet tot problemen leidt, noemen we dat hypomanie (lichte manie). Deze stemming duurt vaak maar enkele dagen. Je bent dan minder verward en niet psychotisch zoals iemand bij een manie wel kan zijn.

De episodes zijn niet altijd helemaal eenduidig. In een manische fase kun je ook last hebben van sombere stemmingen, en omgekeerd kun je in een depressieve fase ook manische onrust ervaren. Dit wordt een gemengde episode genoemd.

Als de depressieve gevoelens toenemen kunnen gedachten over zelfdoding voorkomen en toenemen. Vaak willen mensen vooral rust, verlost zijn van de last die de depressie met zich meebrengt. De gedachten zijn meestal tijdelijk. Erover praten kan helpen deze gedachten beheersbaar te houden.

De gevolgen van een bipolaire stoornis

De impact is erg afhankelijk van de ernst en intensiteit van de klachten, en verschilt dus sterk van persoon tot persoon. De bipolaire stoornis is niet te genezen, maar de symptomen kunnen wel afnemen of naar de achtergrond verdwijnen door een goede behandeling. Het doel van de behandeling is het verminderen van de frequentie en de ernst van de stemmingsklachten, het voorkómen van problemen op de verschillende levensgebieden en gericht op herstel in functioneren tijdens de stabiele periodes. Het is daarom belangrijk dat je zo snel mogelijk hulp zoekt als je denkt dat jezelf, of iemand in je omgeving, een bipolaire stoornis heeft.

Het beloop van een bipolaire stoornis

Het beloop van de bipolaire stoornis verschilt van persoon tot persoon. Meestal begint de stoornis met een of meer depressieve episodes. Een grote groep mensen die eerst een gewone depressie lijkt te hebben krijgt na verloop van tijd een manische of hypomane episode. Als dit gebeurt verandert de diagnose van depressie in bipolaire stoornis. Een bipolaire stoornis kan op elke leeftijd optreden, maar begint meestal tussen het 15e en 25e levensjaar. Sommige mensen met een bipolaire stoornis hebben in de loop van hun leven slechts enkele episodes van (hypo)manieën en depressies. Zij functioneren tussendoor zonder problemen. Anderen hebben vaker stemmingsepisodes, soms zelfs meerdere keren per jaar. De meeste mensen hebben vaker en langer depressieve episodes dan manische episodes. Een manische episode duurt – zonder behandeling – gemiddeld twee maanden. Depressieve episodes gemiddeld twee tot vijf maanden (soms veel langer), en een gemengde episode duurt gemiddeld vijf tot twaalf maanden. Een deel van de mensen functioneert in de stabiele episode weer volledig. Soms kan het wel weken tot maanden duren dat men zich weer “de oude” voelt. Anderen geven aan niet meer te functioneren op hun oude niveau. Wat betekent dat ze hun leven soms moeten aanpassen, zoals minder werk, of niet meer in ploegendienst werken. Je kunt ook het gevoel hebben dat het geheugen en de concentratie minder zijn geworden en dat je sneller het overzicht kwijt bent of wordt overvraagd.

Sommige mensen met een bipolaire stoornis ontwikkelen ook een angststoornis, de meest voorkomende hierbij is de sociale angststoornis. Om het leven draaglijk te houden zoekt een aantal mensen hun toevlucht in alcohol of drugs.

Als je een manisch depressieve stoornis hebt, geneest dat niet echt, je blijft kwetsbaar. Met de juiste behandeling lukt het meestal wel om de episodes voor te blijven, of om ze beperkt te houden.

Behandeling en advies bij een bipolaire stoornis

Zoals al is aangegeven, gaat een bipolaire stoornis niet over: je moet leren om het je verdere leven te hanteren. Je leert wat je kunt doen om, eventueel samen met naasten en hulpverleners, ervoor te zorgen dat de stemming stabiel blijft en je zo min mogelijk beperkingen ervaart in je functioneren.

Voorlichting

Voorlichting noemen we ook wel psycho-educatie. Je leert hier wat een bipolaire stoornis inhoudt en hoe je hiermee kunt omgaan. Deze psycho-educatie is bedoeld voor mensen met een bipolaire stoornis en hun naastbetrokkenen, en kan zowel individueel als in een groepscursus worden gegeven. Deze cursus gaat over de kenmerken van de ziekte, de behandelmogelijkheden, en de werking en bijwerkingen van medicatie. Deelname aan deze cursus beperkt de kans op een terugval in een stemmingsepisode. Als je inzicht hebt in wat een bipolaire stoornis is, welke invloed het op jouw leven heeft en wat de behandelmogelijkheden zijn, helpt dat om de ziekte te hanteren. Je kunt op deze manier een goede afweging voor een behandeling maken.

Zelfmanagement bevorderen

Zelfmanagement is het vermogen om de symptomen, de behandeling en de gevolgen van de stoornis te hanteren. Het is iets wat je zelf doet. Als je beter in staat bent om met ziekte om te gaan, houd je meer zelf de regie en er komt meer ruimte voor persoonlijke groei. Bij de behandeling leer je gedrag en situaties die episodes aankondigen of uitlokken te herkennen en daarop te reageren. Je leert dan bijvoorbeeld om als je je heel goed voelt juist wat rustiger aan te doen, en als je je slecht voelt toch actief te blijven.

Psychologische behandeling

Naast medicatie, voorlichting en bevorderen van zelfmanagement, kan de behandeling ook bestaan uit het volgen van andere therapieën op indicatie. Hierbij kun je denken aan:

  • Cognitieve gedragstherapie. Hier kun je leren op een andere manier naar problemen te gaan kijken en op een andere manier de problemen te hanteren. Het gaat hier vooral om het veranderen van de gedachten die je emoties en doen en laten bepalen. Cognitieve gedragstherapie wordt bij Mediant individueel of in een groep gegeven.

  • Sociaal ritme therapie met aandacht voor leefstijl. Deze therapie richt zich op het ritme van dagelijkse activiteiten en sociale contacten, maar ook op de persoonlijke leefstijl en het biologisch ritme, zoals het slaappatroon. Een verstoring van dit ritme kan de stemming ontregelen. In de therapie werk je aan een goede balans en een eigen passend ritme.

  • Systeemtherapie. Dit is behandeling van het hele gezin. Een stabiele leefsituatie is een belangrijke beschermende factor.

Lotgenotengroep

Mediant biedt een lotgenotengroep voor cliënten met een bipolaire stoornis. Deze groep wordt door een ervaringsdeskundige begeleid. Er wordt gesproken over hoe het is om met een bipolaire stoornis te leven, ervaringen uit gewisseld en deelnemers steunen elkaar.

Medicijnen

Medicijnen zijn belangrijk bij de behandeling van een bipolaire stoornis. Bij de behandeling met medicijnen gaat de voorkeur uit naar de zogenaamde stemmingsstabilatoren. Dit zijn medicijnen die op minstens één van de stemmingspolen een gunstig effect hebben, zonder de tegenovergestelde stemmingspool te verergeren. Als je manisch of psychotisch bent is het belangrijk dat er medicatie wordt gegeven die voor een snelle vermindering van je klachten zorgt. Er wordt dan vaak een antipsychotica gegeven dat ook een rustgevende werking heeft. Bij een depressieve periode wordt er soms een antidepressivum bij gegeven.

Lichttherapie

Bij depressieve wordt soms lichttherapie gegeven. Omdat er tijdens lichttherapie(net als bij gebruik van antidepressiva) risico is op stemmingsomslag naar (hypo)manie wordt dit bij Mediant altijd onder begeleiding gedaan van een arts of verpleegkundig specialist.

eHealth

Als ondersteuning bij zelfmanagement heeft Mediant de App Bipolog gemaakt. Die kun je gratis downloaden in de App Store of in de Google Play Store. Het is een stemmingsdagboek, waarin je het verloop van je stemmingswisselingen en zaken als slaap, medicatie en indrukwekkende gebeurtenissen kunt bijhouden. Op die manier probeer je inzicht te krijgen op factoren die invloed hebben de stemming en op de dingen die helpen om de stemmingswisselingen onder controle te krijgen.

Bij Cognitieve gedragstherapie wordt bij Mediant vaak de 5G-app gebruikt, om thuis te kunnen oefenen.

Ben je onder behandeling bij Mediant dan is er ook de mogelijkheid om via e- health andere aanvullende modules te volgen zoals Mindfullness, Beter slapen, Omgaan met paniek.

Advies

  • Betrek je naasten bij je behandeling, herkenning, erkenning en steun van familie en vrienden is een belangrijke steun.

  • Als je merkt dat je onrustiger of somberder wordt dan normaal, vertel dat aan je behandelaar (op tijd erbij, betekent snel weer op de rit)

  • Zorg voor een goed dag en nachtritme: ga op tijd naar bed, sta op tijd op

  • Zorg voor voldoende weerstand: eet gezond en wees matig (of vermijd) alcohol

  • Als je merkt dat je erg veel energie krijgt is het belangrijk om voor voldoende rust te zorgen. Doe rustig aan en ga op tijd naar bed. Dat voelt misschien vervelend, juist als het fijn wordt moet de rem erop, maar je probeert hiermee ontremming en manie tegen te gaan

  • Als je merkt dat je somber wordt, blijf dan actief: sta op tijd op, plan activiteiten en zorg dat je onder de mensen blijft

  • Wanneer je veel aan doodgaan denkt, praat er dan met anderen over. Meestal zijn de periodes met doodsgedachten en doodswensen tijdelijk. Steun van anderen kan je hier doorheen helpen. Je kunt hiervoor mensen uit je eigen omgeving zoeken of een hulpverlener.

  • Je kunt in stabiele periodes al plannen maken hoe je met moeilijke episodes wilt omgaan. Betrek bij dit plan ook je naasten. Je kunt vast bedenken aan wie je dan kunt laten weten dat het slecht met je gaat en welke steun je dan zou willen.

Boeken, organisaties en Internet

Boeken

  • Zorgboek manisch depressieve stoornis

  • Marc de Hert en Erik Thys. Alles of niets

  • Monica Basco. Stemmingsschommelingen de baas

  • Dr. Rocco Hoekstra en Hans Kamp. Manisch Depressief en nu? Hoe ga je ermee om?

  • R. Kupka, E. Knoppert en W. Nolen. Handboek Bipolaire stoornissen

  • Yvon Schouten. Leven met de manisch depressieve stoornis

  • Tine Quadens. Leven op de top van een vulkaan

  • Op: www.vmdb.nl/bipolair/boekenlijst vind je een uitgebreid overzicht met boeken.

Organisaties

  • De Vereniging voor Manisch Depressieven en Betrokkenen zet zich in voor mensen met een bipolaire stoornis (manisch depressieve stoornis) en hun direct betrokkenen

  • Het Kenniscentrum Bipolaire Stoornissen, wil de zorg voor mensen met een bipolaire (manisch depressieve) stoornis verbeteren en de meest actuele kennis verzamelen en verspreiden.

Internet

  • www.vmdb.nl (patiëntenvereniging Vereniging voor Manisch Depressieven en Betrokkenen)

De Mediant Apps Bipolog en 5G zijn gratis en anoniem te downloaden in de App Store of in de Google Play Store.

Nieuwsbrief

Schrijf in op: http://www.mediant.nl/aanbod/wat_doen_we_/bipolaire_stoornissen/nieuwsbrief

Twitter

@BipolairMediant

Als je kinderen hebt

Wanneer een ouder psychisch ziek is, heeft elk gezinslid hier mee te maken. Kinderen merken dit altijd. Als ouders moeilijke tijden doormaken is dat voor kinderen vaak verwarrend en soms beangstigend. Ze hebben een eigen beleving van de ziekte en eigen vragen of zorgen. Ze vinden het lastig deze vragen te stellen. Ze willen de ouders hier niet mee belasten en blijven er dan mee rondlopen. Gevoelens van schuld en schaamte kunnen zowel bij kinderen als de ouders een gevolg zijn.

Daarom is het goed dat er met kinderen gepraat wordt zodat ze weten wat er aan de hand is. Als kinderen hun eigen verhaal kunnen vertellen, helpt dit enorm.

Mediant biedt in de thuissituatie gesprekken aan mensen die voor de eigen psychische problemen al hulp krijgen en thuiswonende kinderen hebben.