Wat is PTSS?

Bij PTSS ben je op één of andere manier blootgesteld aan de dreiging van dood, verwonding of seksueel geweld. Het kan zijn dat het je zelf is overkomen, dat je er getuige van bent geweest, dat het een naaste is overkomen of dat je er op een andere manier vaak of sterk mee bent geconfronteerd (bijvoorbeeld hulpverleners).

 

Bij PTSS heb je last van herbelevingen van je ervaring, vermijding en stress- en schrikreacties. Dit is zo erg dat je er echt hinder van hebt in je contacten met anderen, of in je dagelijkse activiteiten.

Direct na een schokkende gebeurtenis ervaren de meeste mensen klachten die kunnen lijken op een PTSS. Meestal zijn dit normale reacties die passen bij een abnormale gebeurtenis. Bij een klein deel van de mensen blijven de verschijnselen bestaan. We spreken van een PTSS als de klachten niet minder worden en die niet op termijn verdwijnen. Een vuistregel is dat je na ongeveer vier weken echt herstel moet zien, anders is er mogelijk sprake van PTSS.

De verschijnselen van PTSS

Een PTSS kan ontstaan als je een schokkende gebeurtenis hebt meegemaakt, waarbij je bent blootgesteld aan de dreiging van dood, geweld of verwonding. Het kan ook gaan om gebeurtenissen waarbij je getuige bent geweest van dreiging voor dierbaren of anderen of de voorstellingen die je daarover hebt. Het kan om eenmalige gebeurtenissen gaan, bijvoorbeeld een ongeval, een overval en dergelijke. Het kan ook gaan om gebeurtenissen met een dreiging die vaker is teruggekomen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om oorlogssituaties, situaties met huiselijk geweld, of als je een tijd lang seksueel bent misbruikt.

Bij PTSS heb je een maand na het incident nog last van de volgende verschijnselen:

  • Herbelevingen van het incident. Dit zijn steeds terugkomende, opdringende beelden van de situatie: nachtmerries, flashbacks, enzovoorts. Vaak kan je die beelden aan nare details niet uit je hoofd zetten. Ook geluiden en soms ook geuren kunnen zich levensecht voordoen. Vaak gaat het gepaard met angst en lichamelijke reacties als een verhoogde hartslag of transpiratie.

  • Om niet overspoeld te worden vermijd je misschien prikkels die lijken op de schokkende ervaring. Situatie die je doen denken aan de gebeurtenis ga je dan uit de weg.

  • In het nieuwe standaardhandboek (DSM-5) wordt gesproken over negatieve cognities (manieren van denken) en stemming. Dit zijn bijvoorbeeld aanhoudende gedachten dat je niet had mogen overleven terwijl iemand anders is omgekomen. Bij slachtoffers van geweld of seksueel misbruik zie je bijvoorbeeld nogal eens dat ze zichzelf de schuld geven. Je ziet ook vaak dat mensen zich vervreemd voelen van anderen, of dat ze de interesse in de dingen om hen heen verliezen. Het denken kan zelf zover beïnvloed worden dat je je de gebeurtenis of belangrijke onderdelen daarvan niet kunt herinneren (terwijl het geheugen verder in orde is).

  • Je kunt last hebben van een gespannen opgewondenheid (arousal). Je merkt bijvoorbeeld dat je steeds alert en op je hoede bent, dat je snel schrikt en dat prikkels (geluiden) veel sterker binnenkomen dan je gewend was. Het kan ook zijn dat je prikkelbaar bent en snel boos wordt. Bekende verschijnselen van arousal zijn ook slecht slapen en slechte concentratie.

De gevolgen van PTSS

Veel mensen met een PTSS functioneren als gevolg van hun klachten slechter dan voorheen op hun werk, of op school. Als je vervreemd van anderen doordat je bijvoorbeeld niet over je emoties kunt praten, of doordat je steeds gespannen of verdrietig voelt, kun je je ook heel eenzaam gaan voelen. Als je jong en langdurig getraumatiseerd bent, kan dat gevolgen hebben voor je persoonlijke ontwikkeling. Je krijgt bijvoorbeeld weinig zelfvertrouwen of je bent voortdurend achterdochtig. Als je de gebeurtenis geheim hebt moeten houden, wat je vaak ziet bij kindermishandeling en seksueel misbruik, zie je veel angsten, depressies, en gevoelens van minderwaardigheid en schuld.

Als de klachten lang aanhouden ontstaan ook gemakkelijk andere stoornissen als depressies of angststoornissen.

Het beloop van PTSS

Eén op de tien tot twintig mensen die een traumatische gebeurtenis meemaakt krijgt een PTSS. Vaak is dat kort na de gebeurtenis, maar soms ook pas na een half jaar of later. Bij een enkeling wordt ontstaat de PTSS na een tweede schokkende gebeurtenis, soms jaren later. Zo kregen na de Vuurwerkramp in Enschede, sommige oudere mensen herbelevingen aan de bombardementen in de Tweede Wereldoorlog.

Als een PTSS niet behandeld wordt, heeft meer dan de helft na vijf jaar nog steeds ernstige klachten.

Behandeling en advies bij PTSS

Bij de meerderheid van de mensen verdwijnen de klachten zonder behandeling. Vaak is ver verstrijken van de tijd, of de steun van familie en vrienden voldoende. Behandeling van PTSS doe je als de klachten niet vanzelf verminderen en ook na verloop van tijd niet overgaan. Als na een maand de klachten niet afnemen, is dat een reden om behandeling te zoeken. De kans dat de klachten dan nog vanzelf afnemen is klein en de gevolgen van een niet behandelde PTSS kunnen groot zijn.

Voorlichting

Als je goed geïnformeerd bent over de aard en de ernst van je klachten en als je goed zicht hebt op welke behandelingen mogelijk zijn, kun je op een verantwoorde manier een behandeling kiezen.

Psychologische behandeling

Behandeling kan bestaan uit stabilisatie, verwerking en rehabilitatie.

In de stabilisatie kijk je wat er voor nodig is voor iemand om het trauma te kunnen verwerken. Je bespreekt de zaken die verwerking in de weg staan, Hierbij let je vooral op de manier waarop iemand de problemen oplost of hanteert.

In de verwerking werk je de traumatische gebeurtenissen door. Het worden herinneringen aan gebeurtenissen die toen naar waren, maar die nu je leven niet meer bepalen. De spanning en angst in het hier en nu gaat ervan af.

In de rehabilitatiefase gaat het erom dat je nazorg krijgt om het resultaat dat behaald is in de therapie ook vast te kunnen houden en je leven weer helemaal op te pakken. Je kijkt hierbij vooral naar je welbevinden, dus de krachten en talenten die je kunt gebruiken.

  • Cognitieve gedragstherapie met name Prolonged Exposure helpt om niet helpende gedachten over het trauma te herkennen en aan te passen. Vaak wordt hierbij ook gewerkt met technieken waarmee je jezelf “blootstelt” aan de herinnering aan de schokkende gebeurtenis (exposure). Deze exposure helpt eraan mee om de gevoelens van angst steeds meer te laten uitdoven. Je leert dus herinneren zonder de heftige emoties. Een andere vorm is narratieve Exposure Therapie, waarbij je aan de hand van je levensverhaal schokkende gebeurtenissen verwerkt. Je zet dit in perspectief naast mooie ervaringen in je leven. Een bijzondere vorm van exposure is EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), waarbij je tijdens de exposure afgeleid wordt door oogbeweging. Ook ga je jezelf weer bloostellen aan normale situaties die je bent gaan vermijden. Je ervaart die nu niet meer als gevaarlijk en het beïnvloedt steeds minder je leven.

  • Voor kinderen gebruiken we EMDR of (Trauma Focused) cogniteve gedragstherapie. Hierbij werken we samen met de ouders en vinden vaak gezinsgesprekken plaats.

  • Soms ondersteunen we individuele therapie met speltherapie, creatieve therapie, muziektherapie, mindfulness of zelfcompassietherapie. Op deze manier kun je uiting geven aan ervaringen waarvoor woorden tekort schieten en weer in je evenwicht komen.

Medicijnen

Als bij PTSS medicijnen worden voorgeschreven zal het vaak om een antidepressivum gaan. Antidepressiva zijn middelen die eerst tegen depressiviteit zijn ontwikkeld. Een aantal van deze middelen werkt ook goed tegen angsten. Ook is het zo dat wanneer een antidepressivum goed werkt als eerste het slaappatroon beter wordt. Toch komen we hiermee vaak niet uit. Mensen met PTSS slapen vaak slecht omdat ze nachtmerries hebben en die kunnen we (soms) wat verminderen door lage doses antipsychotica. Ook de herbelevingen en flash-backs die overdag voorkomen zijn op deze manier vaak beter onder controle te brengen. Het is jammer dat er weinig geneesmiddelen zijn die geregistreerd zijn voor PTSS en dat we dus bijna alles off-label moeten voorschrijven. Daarom schrikken mensen soms wanneer ze de bijsluiter lezen en daar diagnoses zien staan waarin ze zich absoluut niet herkennen. Belangrijk is om op te merken dat medicamenteuze behandeling altijd een hulpmiddel is om te komen tot een psychotherapeutische behandeling.

eHealth

  • Mediant heeft geen echt eHealthprogramma gericht op PTSS. Wel kan ter ondersteuning bijvoorbeeld een module tegen slaapproblemen worden ingezet.

  • Mediant gebruikt vaak de 5G App als ondersteuning bij cognitieve gedragstherapie. Deze App kan je downloaden in de App Store of in de Google Play Store.

Leefstijladviezen

  • Een periode van gespannenheid na een schokkend incident is normaal, maar als het na een maand niet minder wordt is dat echt een reden om hulp te zoeken. Ga dan naar de huisarts en vertel ook dat het naar aanleiding van een schokkende gebeurtenis is.

  • PTSS gaat meestal niet vanzelf over, maar is wel goed te behandelen.

  • Het is goed dat je van de afhandeling van de schokkende gebeurtenis op de hoogte blijft. Het is ook belangrijk dit te doseren. Zoek ook afleiding in dagelijkse routines. Alleen maar met de gebeurtenis bezig zijn activeert de gevoelens van onrust steeds opnieuw.

  • Ook bij nieuwe schokkende gebeurtenissen geldt dat het belangrijk is om een evenwicht te zoeken tussen op de hoogte blijven en niet doorlopend nieuwe prikkels binnen te krijgen. Bij grotere gebeurtenissen kijk je bijvoorbeeld één keer per dag naar het journaal, maar zie je niet elke nieuwsuitzending en pluis je niet elke krant uit.

Boeken, organisaties en Internet

Boeken

  • Monique Hulsbergen & Ernst Bohlmeijer. Dit is jouw leven.

Organisaties

  • Mediant, Centrum voor Psychotrauma is gespecialiseerd in de zorg voor enkel- en meervoudig trauma bijvoorbeeld bij vroegkinderlijk trauma, getraumatiseerde asielzoekers en vluchtelingen, veteranen met uitzendproblematiek en slachtoffers van seksueel geweld.

  • Netwerk Psychotrauma Nederland, een Netwerk waarin alle landelijke specialisten op gebied van psychotrauma deel hebben onder voorzitterschap van kenniscentrum Arq vanuit Centrum 45. http://www.centrum45.nl/nl/over-ons/samenwerkende-organisaties.

  • Equator Foundation, richt zich in Nederland op getraumatiseerde vluchtelingen en asielzoekers, slachtoffers van mensenhandel en recent seksueel geweld, en elders in de wereld op oorlogsgetroffen populaties.

  • Instituut voor Psychotrauma, expertise- en kenniscentrum voor crisis, trauma, agressie en geweld.

  • Cogis, kenniscentrum voor de psychische en sociale problematiek als gevolg van oorlog, vervolging en geweld.

Internet

In de App-store en in de Google Playstore vindt u de Mediant App 5G. U kunt deze gratis downloaden op uw telefoon of tablet.

Als je kinderen hebt

Wanneer een ouder psychisch ziek is, heeft elk gezinslid hier mee te maken. Kinderen merken dit altijd. Als ouders moeilijke tijden doormaken is dat voor kinderen vaak verwarrend en soms beangstigend. Ze hebben een eigen beleving van de ziekte en eigen vragen of zorgen. Ze vinden het lastig deze vragen te stellen. Ze willen de ouders hier niet mee belasten en blijven er dan mee rondlopen. Gevoelens van schuld en schaamte kunnen zowel bij kinderen als de ouders een gevolg zijn.

Daarom is het goed dat er met kinderen gepraat wordt zodat ze weten wat er aan de hand is. Als kinderen hun eigen verhaal kunnen vertellen, helpt dit enorm.

Mediant biedt in de thuissituatie gesprekken aan mensen die voor de eigen psychische problemen al hulp krijgen en thuiswonende kinderen hebben.